Bước sang cuối thập niên 70, đầu thập niên 80, đất nước bắt đầu bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng, dần dần nới lỏng cơ chế quản lý kinh tế tập trung, mở đường cho những chính sách đổi mới sẽ được chính thức triển khai vào cuối thập niên này. Đây cũng là giai đoạn đầy biến động, thử thách đối với gia đình Tiểu Mai và Chu Kiến Quốc.
Với tầm nhìn xa nhờ những kiến thức về lịch sử kinh tế mà mình mang theo từ kiếp trước, Tiểu Mai nhận ra, đây chính là thời điểm quan trọng để chuẩn bị, đón đầu những thay đổi lớn sắp diễn ra. Cô bắt đầu nghiên cứu sâu hơn về mô hình kinh tế hộ gia đình, khoán sản phẩm, những khái niệm còn khá mới mẻ, thậm chí gây tranh cãi trong giai đoạn này.
"Em nghĩ, nếu chúng ta có thể mạnh dạn thí điểm mô hình khoán sản phẩm đến từng hộ gia đình, thay vì duy trì hoàn toàn cơ chế tập thể như hiện tại, sẽ khuyến khích được tinh thần lao động, sáng tạo của bà con, từ đó nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất hơn nữa." Tiểu Mai đề xuất với Chu Kiến Quốc, dù biết rằng đây là một ý tưởng khá táo bạo, có thể gặp phải sự phản đối từ một số cán bộ bảo thủ trong hệ thống quản lý.
Chu Kiến Quốc, dù thận trọng trước tính chất nhạy cảm của đề xuất này, nhưng cũng nhận thấy những dấu hiệu bất cập ngày càng rõ rệt trong cơ chế quản lý tập trung hiện tại — năng suất lao động trì trệ, tình trạng ỷ lại, thiếu động lực làm việc khá phổ biến trong một bộ phận xã viên.
"Chúng ta cần phải thận trọng, thí điểm ở quy mô nhỏ trước, tránh gây ra những xáo trộn lớn có thể ảnh hưởng đến sự ổn định chung." Anh cân nhắc, thể hiện sự thận trọng cần thiết của một người lãnh đạo có trách nhiệm.
Sau nhiều lần bàn bạc, cân nhắc kỹ lưỡng, Chu Kiến Quốc quyết định mạnh dạn thí điểm mô hình khoán sản phẩm tại một số đội sản xuất trong xã, dưới sự giám sát, hỗ trợ chặt chẽ của cả hai vợ chồng. Kết quả thí điểm cho thấy hiệu quả rõ rệt — năng suất lao động tăng đáng kể, tinh thần làm việc của bà con xã viên cũng phấn khởi, tích cực hơn hẳn so với trước đây.
Tuy nhiên, việc thí điểm này cũng không tránh khỏi gặp phải sự phản đối từ một số cán bộ cấp trên có tư tưởng bảo thủ, cho rằng đây là hành động "đi ngược lại đường lối tập thể hóa", có thể gây ra những hậu quả khó lường về mặt tư tưởng, chính trị.
"Đồng chí Kiến Quốc, đồng chí có biết mình đang làm gì không? Việc thí điểm khoán sản phẩm này có thể bị coi là biểu hiện của tư tưởng cá nhân chủ nghĩa, đi ngược lại chủ trương chung của Đảng và Nhà nước." Một cán bộ cấp huyện, mang tư tưởng bảo thủ, đã đến trực tiếp phê bình, cảnh cáo Chu Kiến Quốc trong một cuộc họp.
Tình huống này khiến Chu Kiến Quốc không khỏi lo lắng, áp lực, vì việc bị quy kết những tội danh mang tính chính trị trong giai đoạn này có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến sự nghiệp của anh mà còn có thể liên lụy đến cả gia đình.
Tiểu Mai, khi biết được tình hình khó khăn mà chồng đang phải đối mặt, không khỏi lo lắng nhưng cũng nhanh chóng bình tĩnh lại, cùng anh tìm cách ứng phó một cách khôn khéo, hợp lý. Cô đề xuất việc thu thập đầy đủ số liệu, bằng chứng cụ thể về hiệu quả tích cực mà mô hình thí điểm đã mang lại, đồng thời cũng chủ động liên hệ với một số cán bộ cấp trên có tư tưởng cởi mở, tiến bộ hơn để trình bày, giải thích rõ ràng về mục đích, phương pháp thực hiện thí điểm.
"Chúng ta không hề có ý định đi ngược lại đường lối chung, mà chỉ đơn thuần muốn tìm ra phương pháp hiệu quả nhất để nâng cao đời sống cho bà con, phù hợp với tình hình thực tế của địa phương." Tiểu Mai kiên nhẫn giải thích trong các cuộc gặp gỡ, trao đổi với những cán bộ có thẩm quyền, sử dụng những số liệu, dẫn chứng cụ thể, thuyết phục để bảo vệ cho những nỗ lực đổi mới của mình và chồng.
May mắn thay, nhờ vào sự kiên trì, khôn khéo trong cách ứng xử, cùng với những kết quả thực tế không thể phủ nhận mà mô hình thí điểm đã mang lại, dần dần, quan điểm của Chu Kiến Quốc và Tiểu Mai cũng nhận được sự ủng hộ, đồng tình từ một bộ phận cán bộ có tư duy cởi mở, tiến bộ hơn trong hệ thống quản lý cấp trên, đặc biệt là khi những chính sách đổi mới bắt đầu manh nha được thảo luận, xem xét ở cấp cao hơn trong giai đoạn cuối thập niên 70.
Trong giai đoạn đầy biến động này, gia đình Tiểu Mai còn phải đối mặt thêm với một thử thách khác — Việt Dũng, giờ đây đã là một thiếu niên mười tuổi, bắt đầu bộc lộ những dấu hiệu nổi loạn của tuổi mới lớn, đôi khi tỏ ra chán nản với việc học hành, thích tụ tập chơi bời cùng đám bạn trong xóm hơn là chú tâm vào sách vở.
"Con không muốn học nữa, học để làm gì, con muốn đi làm kiếm tiền giúp bố mẹ như các bạn." Việt Dũng nói trong một lần cãi lời mẹ, khiến Tiểu Mai không khỏi lo lắng trước sự thay đổi này của con trai.
Thay vì la mắng, trách phạt nặng nề, Tiểu Mai quyết định áp dụng phương pháp giáo dục mềm mỏng nhưng kiên định mà mình đã học được từ những kiến thức tâm lý học trẻ em ở kiếp trước — lắng nghe, thấu hiểu nguyên nhân sâu xa đằng sau hành vi của con, thay vì chỉ đơn thuần áp đặt kỷ luật.
"Con có thể kể cho mẹ nghe, tại sao con lại nghĩ như vậy không?" Cô nhẹ nhàng hỏi, ngồi xuống ngang tầm mắt với con trai, thể hiện sự tôn trọng, sẵn sàng lắng nghe.
Qua cuộc trò chuyện chân thành, Tiểu Mai nhận ra, Việt Dũng cảm thấy áp lực vì luôn bị so sánh với hình ảnh "con nhà người ta" hoàn hảo mà nhiều người trong xã vẫn thường nhắc đến, đồng thời cũng cảm thấy tự ti vì cho rằng mình không đủ giỏi giang như những kỳ vọng mà mọi người đặt ra cho con của một gia đình có địa vị, uy tín trong xã.
"Con không cần phải trở thành ai khác ngoài chính con. Mẹ và bố chỉ mong con được sống hạnh phúc, phát huy được những khả năng, sở thích thực sự của mình, chứ không phải chạy theo những kỳ vọng của người khác." Tiểu Mai nói, ôm lấy con trai, truyền tải một thông điệp giáo dục hiện đại mà ở thời đại này còn khá hiếm người áp dụng.
Cuộc trò chuyện chân thành này đã giúp Việt Dũng dần dần cởi mở hơn, lấy lại động lực học tập, đồng thời cũng khám phá ra niềm đam mê thực sự của mình đối với các môn khoa học tự nhiên, đặc biệt là nông nghiệp — có lẽ cũng phần nào chịu ảnh hưởng từ những gì cậu bé chứng kiến được từ công việc của mẹ suốt nhiều năm qua.
Song song với việc giải quyết vấn đề của con trai, Tiểu Mai cũng phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ phía Chu Kiến Quốc, khi những chỉ trích về mô hình khoán sản phẩm thí điểm vẫn chưa hoàn toàn lắng xuống. Một số cán bộ bảo thủ vẫn tiếp tục gây sức ép, thậm chí đe dọa sẽ đưa vấn đề này lên cấp cao hơn để xử lý nghiêm khắc.
"Em có sợ không, nếu chuyện này thực sự trở nên nghiêm trọng?" Chu Kiến Quốc hỏi vợ trong một đêm không ngủ được, ánh mắt đầy sự lo lắng, áy náy vì đã kéo cả gia đình vào tình huống khó khăn này.
"Em tin vào những gì chúng ta đang làm là đúng đắn, có lợi cho bà con. Nếu phải đối mặt với khó khăn, chúng ta sẽ cùng nhau vượt qua, như đã từng làm được trong quá khứ." Tiểu Mai đáp, nắm chặt tay chồng, ánh mắt kiên định, tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho anh trong giai đoạn thử thách này.
Nhờ sự đồng lòng, kiên định của cả hai vợ chồng, cùng với những kết quả thực tế không thể phủ nhận từ mô hình thí điểm, dần dần, ngay cả những cán bộ từng phản đối gay gắt nhất cũng phải thừa nhận tính hiệu quả của những cải cách mà Chu Kiến Quốc và Tiểu Mai đã tiên phong thực hiện, mở đường cho những chính sách đổi mới toàn diện hơn sẽ được áp dụng trên cả nước trong những năm sau đó.
Trong giai đoạn đầy biến động này, Tiểu Mai cũng nhận ra tầm quan trọng của việc chuẩn bị cho con cái mình những kỹ năng cần thiết để thích ứng với một thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Cô khuyến khích Việt Dũng, sau khi đã lấy lại được động lực học tập, không chỉ tập trung vào sách vở mà còn nên tích lũy thêm những kinh nghiệm thực tiễn, tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh của gia đình để hiểu rõ hơn về giá trị lao động, về cách vận hành thực tế của nền kinh tế.
"Con muốn sau này con có thể tiếp nối được công việc mà mẹ đang làm không?" Việt Dũng hỏi trong một lần cùng mẹ ra thăm ruộng thí điểm giống ngô lai, ánh mắt tràn đầy sự tò mò, hứng thú thực sự.
"Nếu con thực sự yêu thích, mẹ sẽ luôn ủng hộ và sẵn sàng chỉ dạy cho con mọi điều mẹ biết." Tiểu Mai đáp, trong lòng dâng lên niềm hạnh phúc khi thấy con trai bắt đầu quan tâm, có định hướng rõ ràng hơn cho tương lai của mình.
