Những ngày sau đó, Tiểu Mai dần dần hòa nhập vào nhịp sống của gia đình họ Chu và cả thôn Đông Hà. Cô nhận ra, để có thể tồn tại và phát triển trong hoàn cảnh này, việc đầu tiên cần làm chính là hiểu rõ những khó khăn cụ thể mà mọi người đang phải đối mặt.
Thôn Đông Hà, giống như nhiều vùng nông thôn khác trong thời kỳ này, đang gặp phải tình trạng thiếu lương thực trầm trọng do phương pháp canh tác còn lạc hậu, năng suất thấp, lại thêm ảnh hưởng của thời tiết thất thường. Đội sản xuất mà Chu Kiến Quốc phụ trách, dù anh đã cố gắng hết sức quản lý, điều phối nhưng vẫn không thể cải thiện được tình hình một cách đáng kể.
"Xã mình năm nay mất mùa nặng quá, sợ là qua tết sẽ thiếu gạo ăn." Bà Chu Thị Hạnh than thở trong một bữa cơm, nét mặt đầy lo âu.
Tiểu Mai lắng nghe, trong đầu nhanh chóng liên hệ đến những kiến thức về nông nghiệp mà mình từng tìm hiểu trong quá trình làm việc — về kỹ thuật ủ phân hữu cơ cải tạo đất, về việc luân canh cây trồng để tăng năng suất, về những giống cây ngắn ngày có thể trồng xen canh để tận dụng tối đa diện tích đất.
"Mẹ, con có một vài ý tưởng, không biết có giúp ích được gì không." Cô nói, giọng điệu thận trọng, không muốn tỏ ra quá nổi bật ngay từ đầu vì sợ gây chú ý không cần thiết.
"Con nói thử xem." Chu Kiến Quốc, đang ngồi ăn cơm im lặng từ đầu bữa, bất ngờ lên tiếng, ánh mắt nhìn Tiểu Mai với vẻ tò mò xen lẫn nghi hoặc.
Tiểu Mai hít một hơi, rồi bắt đầu trình bày một cách cẩn thận, cố gắng diễn đạt bằng ngôn ngữ đơn giản, gần gũi nhất có thể để tránh gây nghi ngờ: "Con nghe người ta nói, nếu mình ủ phân chuồng kỹ hơn, trộn thêm với tro bếp, rơm rạ mục, để một thời gian cho hoai mục hoàn toàn rồi mới bón ruộng, đất sẽ tơi xốp, giữ nước tốt hơn, cây lúa sẽ phát triển khỏe mạnh hơn nhiều so với cách bón phân tươi trực tiếp như hiện tại."
Chu Kiến Quốc nhíu mày, có vẻ đang suy nghĩ nghiêm túc về điều này: "Cô học được điều này ở đâu?"
"Con... con nghe bà ngoại kể lại hồi còn nhỏ, bà từng làm ruộng ở quê xa, người ta làm như vậy." Tiểu Mai chữa cháy, cố gắng tạo ra một nguồn gốc hợp lý cho kiến thức của mình.
Chu Kiến Quốc gật đầu, không tiếp tục truy hỏi thêm, nhưng ánh mắt anh nhìn Tiểu Mai đã có phần thay đổi — không còn là ánh mắt dò xét, đề phòng như trước, mà đã có thêm một chút tò mò, chú ý thực sự.
"Nếu có thể, ngày mai cô thử hướng dẫn cụ thể cho vài người trong đội xem sao. Nếu hiệu quả, chúng ta sẽ áp dụng rộng rãi hơn." Anh nói, giọng điệu vẫn cộc lốc nhưng đã có phần cởi mở hơn.
Tiểu Mai trong lòng thầm mừng rỡ — đây chính là cơ hội đầu tiên để cô có thể chứng minh giá trị của mình, đồng thời cũng bắt đầu xây dựng được uy tín trong mắt gia đình chồng cũng như cả cộng đồng.
Ngày hôm sau, Tiểu Mai theo Chu Kiến Quốc ra đồng, cẩn thận hướng dẫn một vài xã viên về cách ủ phân hữu cơ đúng kỹ thuật. Ban đầu, không ít người tỏ ra hoài nghi, thậm chí có người còn châm chọc: "Con dâu nhà đội trưởng mới về mà đã bày vẽ chuyện đồng áng, biết gì mà dạy."
Tiểu Mai không hề tức giận trước những lời châm chọc này, chỉ mỉm cười, kiên nhẫn giải thích cặn kẽ từng bước một, đồng thời cũng khéo léo nhấn mạnh rằng đây chỉ là kinh nghiệm học hỏi được, mong mọi người cùng thử nghiệm để xem hiệu quả thực tế, chứ không hề có ý định "dạy đời" ai.
"Nếu không hiệu quả, coi như con đã sai, mọi người cứ tiếp tục làm theo cách cũ. Nhưng nếu hiệu quả, hy vọng có thể giúp ích được chút gì đó cho vụ mùa sau." Cô nói, thái độ khiêm tốn nhưng chân thành, dần dần khiến những người xung quanh bớt đi sự đề phòng, hoài nghi ban đầu.
Trong những tuần tiếp theo, Tiểu Mai còn tận dụng những kiến thức về dinh dưỡng của mình để giúp một số gia đình trong thôn cải thiện bữa ăn hàng ngày với những nguyên liệu sẵn có, đơn giản nhưng vẫn đảm bảo đủ chất dinh dưỡng cần thiết — như cách kết hợp đậu tương với ngô, khoai để bổ sung protein thực vật, hay cách chế biến rau dại mọc hoang thành những món ăn ngon miệng, bổ dưỡng hơn.
"Con dâu nhà đội trưởng này thật sự có tài, không ngờ lại biết nhiều điều hay ho đến vậy." Nhiều người trong thôn bắt đầu bàn tán, ánh mắt nhìn Tiểu Mai đã có phần thay đổi, từ tò mò, dò xét ban đầu chuyển sang sự nể trọng, tin tưởng.
Bà Chu Thị Hạnh, chứng kiến những thay đổi tích cực này từ con dâu, trong lòng cũng không khỏi vui mừng, dần dần đối xử với Tiểu Mai ấm áp, gần gũi hơn hẳn so với những ngày đầu còn e dè, cảnh giác.
"Con thật sự đã thay đổi nhiều so với trước đây. Trước kia mẹ còn lo con quá nhút nhát, yếu đuối, giờ thấy con tháo vát, thông minh như vậy, mẹ yên tâm hẳn." Bà nói trong một buổi tối, khi hai mẹ con cùng ngồi vá áo bên ánh đèn dầu leo lét.
Tiểu Mai mỉm cười, trong lòng cảm thấy ấm áp trước sự công nhận này. Cô nhận ra, dù hoàn cảnh sống có nghèo khó, thiếu thốn về vật chất đến đâu, nhưng tình cảm gia đình chân thành mà cô đang dần dần xây dựng được ở đây lại mang đến một cảm giác ấm áp, ý nghĩa mà cô chưa từng có được trọn vẹn ở kiếp sống trước, khi mà công việc bận rộn khiến cô ít khi có thời gian dành cho gia đình, người thân.
Về phần Chu Kiến Quốc, dù vẫn giữ vẻ lạnh lùng, ít nói như thường lệ, nhưng Tiểu Mai nhận thấy, anh đã bắt đầu chủ động trò chuyện với cô nhiều hơn, đôi khi còn hỏi ý kiến cô về một số vấn đề liên quan đến công việc của đội sản xuất, thể hiện sự tin tưởng, tôn trọng ngày càng tăng dành cho người vợ trẻ mà ban đầu anh chỉ coi là một cuộc hôn nhân sắp đặt, không có tình cảm.
"Cô nghĩ, nếu chúng ta thử trồng thêm khoai lang ở phần đất ven sông, sau khi thu hoạch lúa xong, có khả thi không?" Một buổi tối, anh bất chợt hỏi, khi cả hai đang ngồi bên mâm cơm tối giản dị.
Tiểu Mai suy nghĩ một lúc, rồi đáp: "Con nghĩ khả thi đó anh, khoai lang là loại cây dễ trồng, chịu được đất pha cát, lại có thời gian sinh trưởng ngắn, có thể tận dụng được khoảng thời gian đất trống giữa hai vụ lúa. Chỉ cần chú ý chọn giống tốt, kỹ thuật lên luống thoát nước hợp lý là được."
Chu Kiến Quốc gật đầu, ánh mắt thoáng qua một tia sáng mà Tiểu Mai chưa từng thấy trước đây — có lẽ là sự hài lòng, thậm chí là một chút ngưỡng mộ hiếm hoi.
"Được, vậy chúng ta sẽ thử nghiệm ở khu đất đó trước." Anh nói, rồi tiếp tục ăn cơm trong im lặng, nhưng bầu không khí giữa hai người, so với những ngày đầu xa lạ, giờ đây đã có phần ấm áp, gần gũi hơn nhiều.
Tiểu Mai nhìn người đàn ông trước mặt, trong lòng thầm nghĩ, có lẽ, cuộc hôn nhân được sắp đặt này, dù khởi đầu không hề lãng mạn, ngọt ngào như những gì cô từng đọc trong tiểu thuyết ngôn tình, nhưng lại đang dần dần phát triển theo một hướng chân thực, bền vững hơn nhiều — dựa trên sự tôn trọng, tin tưởng lẫn nhau được xây dựng từ những hành động cụ thể, thiết thực trong cuộc sống hàng ngày.
Ngoài việc góp ý về kỹ thuật canh tác, Tiểu Mai còn để tâm quan sát tình hình sức khỏe chung của người dân trong thôn. Cô nhận thấy, do điều kiện vệ sinh còn hạn chế, cùng với việc thiếu kiến thức về phòng bệnh, nhiều trẻ em trong thôn thường xuyên mắc các bệnh về đường tiêu hóa, ký sinh trùng, ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển thể chất của các em.
"Mẹ, con nghĩ, nếu mọi người chú ý hơn đến việc đun sôi nước trước khi uống, rửa tay sạch sẽ trước khi ăn, có lẽ sẽ giảm được rất nhiều bệnh tật cho trẻ nhỏ trong thôn." Tiểu Mai chia sẻ với mẹ chồng trong một buổi tối, cẩn thận lồng ghép những kiến thức về vệ sinh dịch tễ cơ bản mà mình còn nhớ được.
Bà Chu Thị Hạnh, dù ban đầu có chút hoài nghi về những "quy tắc" mới lạ này, nhưng sau khi thấy con dâu kiên trì thực hiện, đun nước sôi để nguội cho cả nhà uống, nhắc nhở mọi người rửa tay trước bữa ăn, và nhận thấy sức khỏe của cả gia đình có phần cải thiện rõ rệt so với trước, bà cũng dần dần tin tưởng, làm theo.
Tiểu Mai còn khéo léo chia sẻ những kiến thức này với các bà mẹ khác trong thôn thông qua những buổi trò chuyện thân mật, không hề mang tính chất "giảng dạy" khô khan mà lồng ghép một cách tự nhiên, gần gũi, khiến mọi người dễ dàng tiếp thu, áp dụng mà không cảm thấy bị áp đặt.
"Chị Mai này, sao chị biết nhiều điều hay vậy? Trước giờ có ai dạy chúng tôi những chuyện này đâu." Một người phụ nữ trong xóm hỏi, ánh mắt đầy sự ngưỡng mộ, tò mò.
"Em cũng chỉ nghe người ta kể lại thôi, thấy có lý nên làm theo, không ngờ lại hiệu quả đến vậy." Tiểu Mai đáp, khiêm tốn như thường lệ, không muốn để lộ quá nhiều về nguồn gốc kiến thức đặc biệt của mình.
Dần dần, nhờ những nỗ lực âm thầm nhưng kiên trì này, tỷ lệ trẻ em mắc bệnh trong thôn Đông Hà giảm hẳn so với những năm trước, một thành tựu nhỏ nhưng có ý nghĩa vô cùng lớn lao đối với những gia đình nghèo khó, nơi mà mỗi lần con cái ốm đau đều là một gánh nặng không nhỏ cả về tài chính lẫn tinh thần.
Bên cạnh việc chăm lo sức khỏe cộng đồng, Tiểu Mai cũng bắt đầu để tâm đến những chi tiết nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày của gia đình chồng để có thể hòa nhập tốt hơn. Cô học cách phân biệt các loại nông cụ, cách nhận biết thời tiết qua kinh nghiệm dân gian mà bà Chu Thị Hạnh vẫn thường truyền dạy, như nhìn mây trời để đoán mưa nắng, hay quan sát hành vi của đàn kiến, đàn ong để dự báo thời tiết trước vài ngày.
"Mẹ ơi, sao mẹ biết được là ngày mai sẽ mưa vậy?" Tiểu Mai tò mò hỏi khi thấy mẹ chồng dặn dò cả nhà chuẩn bị che chắn đồ đạc trước một cơn mưa mà bầu trời vẫn còn quang đãng.
"Con nhìn đàn kiến kìa, chúng đang tha trứng lên chỗ cao, đó là dấu hiệu trời sắp mưa to đấy." Bà Hạnh giải thích, ánh mắt tự hào khi có cơ hội truyền lại những kinh nghiệm quý báu tích lũy qua nhiều năm tháng cho con dâu.
Tiểu Mai ghi nhớ cẩn thận những kinh nghiệm dân gian này, nhận ra rằng, dù không có nền tảng khoa học hiện đại, nhưng những tri thức được đúc kết qua nhiều thế hệ của người dân nơi đây cũng chứa đựng những giá trị thực tiễn vô cùng quý báu, không nên xem nhẹ hay phủ nhận hoàn toàn chỉ vì chúng không xuất phát từ "khoa học" theo cách hiểu của thời hiện đại.
"Có lẽ, cách tốt nhất để giúp đỡ mọi người ở đây không phải là áp đặt hoàn toàn những gì mình biết, mà là kết hợp hài hòa giữa kiến thức hiện đại và kinh nghiệm truyền thống, tôn trọng cả hai nguồn tri thức này." Cô rút ra bài học quý giá này sau nhiều lần quan sát, học hỏi từ mẹ chồng cũng như những người lớn tuổi khác trong thôn.
Chính nhờ thái độ cầu thị, khiêm tốn này, Tiểu Mai ngày càng được lòng người dân trong thôn hơn, không chỉ vì những đóng góp về kiến thức mới mà còn vì sự tôn trọng, hòa đồng mà cô luôn thể hiện đối với những giá trị văn hóa, kinh nghiệm truyền thống của địa phương.
Chu Kiến Quốc, khi chứng kiến những thay đổi tích cực này trong thôn, càng thêm khâm phục, trân trọng người vợ trẻ của mình. Anh nhận ra, Tiểu Mai không chỉ đơn thuần là một cô gái nông thôn bình thường, mà dường như sở hữu một tầm nhìn, một sự hiểu biết vượt xa những gì anh từng gặp qua ở bất kỳ ai khác trong vùng.
"Đôi khi tôi tự hỏi, không biết cô học được những điều này từ đâu mà hay vậy." Anh nói, ánh mắt tò mò xen lẫn sự trân trọng.
Tiểu Mai chỉ mỉm cười bí ẩn, không dám tiết lộ sự thật về nguồn gốc xuyên không kỳ lạ của mình: "Có lẽ là nhờ phúc phận, em may mắn được nghe, được học nhiều điều hay từ những người xung quanh thôi."
Vào cuối mùa đông năm đó, một sự kiện nhỏ nhưng ý nghĩa đã xảy ra, càng thêm củng cố vị thế của Tiểu Mai trong gia đình họ Chu. Em gái út của Chu Kiến Quốc, cô bé Chu Thị Lan mới mười hai tuổi, không may bị sốt cao liên tục nhiều ngày mà các phương thuốc dân gian thông thường không có tác dụng, khiến cả nhà lo lắng tột độ.
"Tiểu Mai, con xem có cách nào giúp được em nó không, thầy lang trong làng đã bốc mấy thang thuốc rồi mà vẫn không đỡ." Bà Chu Thị Hạnh cầu cứu con dâu trong lúc bối rối, vì biết Tiểu Mai từng có những hiểu biết đặc biệt về sức khỏe.
Tiểu Mai vội vàng đến xem tình trạng của Lan, nhận ra những dấu hiệu cho thấy có thể là viêm họng dẫn đến sốt cao, một tình trạng phổ biến nhưng nếu không xử lý đúng cách có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Với kiến thức y tế cơ bản của mình, cô hướng dẫn cách hạ sốt an toàn bằng cách chườm ấm, bổ sung đủ nước, đồng thời cũng đề nghị đưa Lan đến trạm xá gần nhất để được khám, tiêm thuốc kháng sinh nếu cần thiết, thay vì chỉ dựa hoàn toàn vào thuốc nam.
"Bệnh này cần phải kết hợp cả thuốc nam lẫn thuốc tây mới nhanh khỏi được, để lâu sợ sẽ biến chứng nguy hiểm hơn." Cô giải thích, thuyết phục cả nhà đưa Lan đi trạm xá kịp thời.
Nhờ được điều trị đúng cách, kết hợp cả phương pháp chăm sóc tại nhà mà Tiểu Mai hướng dẫn, Lan nhanh chóng hồi phục sau vài ngày, khiến cả gia đình họ Chu vô cùng biết ơn, càng thêm tin tưởng, quý mến người con dâu tài giỏi, tốt bụng này.
"Nhờ có chị dâu mà em mới khỏi bệnh nhanh như vậy, em cảm ơn chị nhiều lắm." Lan nói, ánh mắt đầy sự biết ơn khi đã khỏe lại hoàn toàn.
Sự việc này càng khiến Tiểu Mai được cả gia đình họ Chu yêu thương, tin tưởng hơn bao giờ hết, không chỉ coi cô như một người con dâu bình thường mà thực sự như một thành viên không thể thiếu, luôn mang đến sự an tâm, tin cậy cho cả gia đình trong mọi tình huống.
